Dlaczego nasi pacjenci zasługują na Stosowaną Analizę Zachowania

Dlaczego nasi pacjenci, klienci, dzieci zasługują na Stosowaną Analizę Zachowania? Dlaczego warto zadać sobie trud aby poznać czym jest terapia behawioralna?

Głównym celem Stosowanej Analizy Zachowania jest dokonanie znaczącej zmiany w istotnych społecznie zachowaniach poprzez wykorzystanie podejścia opartego na nauce i analizie. Zmiana ta nie musi dotyczyć wyłącznie dzieci z zaburzeniami ze spektrum. SAZ znajduje zastosowanie w większości dziedzin naszego życia (bsci21, 2018). Mówiąc o zmianach, mamy na myśli uczenie nowych umiejętności takich jak różne umiejętności codzienne, naukę komunikacji, czy zabawy z rówieśnikami oraz zmianę istniejących zachowań np. zmiany nawyków żywieniowych.  Na terenie Polski stykamy się jednak z SAZ głównie w pracy z dziećmi z zaburzeniami rozwoju. Analitycy zachowania, specjaliści pracujący w oparciu o SAZ bardzo często korzystają z argumentu, w którym powołują się na badania naukowe, mówią o udowodnionym naukowo podejściu.Jednak samo odwołanie do badań naukowych jest niewystarczające. Mary Beth Walsh z Caldwell College, badacz i matka dziecka z autyzmem stworzyła listę powodów, dla których dzieci z autyzmem zasługują na SAZ. Tworząc tę listę, opierała się na swoich własnych doświadczeniach wynikających z terapii swojego syna (Walsh, 2011).

1. Osoby z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ może ich przygotować do samostanowienia, do bycie rzecznikiem samego siebie.

Dbając o możliwie najbardziej efektywną naukę, umożliwiamy osobom osiąganie coraz bardziej złożonych umiejętności. Każde dziecko, każda osoba, która radzi sobie w sklepie, komunikacji miejskiej staje się rzecznikiem samego siebie. Sprawiając, że osoby ze spektrum są samodzielne, pokazujemy, że wiele umiejętności nie jest zarezerwowane wyłącznie dla osób neurotypowych. Prawdopodobnie każdy z nas, zetknął się kiedyś z osobą, o której nie wiedział, że ma diagnozę autyzmu.Każda osoba powinna otrzymać szansę na pokazanie własnego potencjału. Każde dziecko zasługuje na to, aby nauczyć się wszystkiego, czego może się nauczyć. Każde dziecko zasługuje na efektywną terapię i to od rodziców i specjalistów zależy, czy ją otrzymają.

2. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ, ponieważ kiedyś może zabraknąć dorosłych którzy się nimi opiekują.

Żaden rodzic nie lubi myśleć o tym co się stanie w sytuacji, kiedy go zabraknie. Rodzice osób z zaburzeniami rozwoju, w odróżnieniu od pozostałych rodziców myślą o tym często, a nawet codziennie. Od wieku przedszkolnego przygotowujemy dzieci do samodzielności, zaczynając od samoobsługi, po umiejętność zadbania o siebie, proszenia o pomoc czy reagowanie na sytuacje, w których ktoś ich krzywdzi. Wielu rodziców dzieci w wieku szkolnym np. boryka się z trudnościami, w jaki sposób nauczyć swoje dzieci, co mają zrobić w sklepie, na hali sportowej, gdy coś ich boli itd. Korzystają z terapii opartej na SAZ, można nauczyć zachowań, które umożliwią bezpieczne, samodzielne funkcjonowanie.

3. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ pozwala rodzicom i nauczycielom skupić się na ich mocnych stronach i preferencjach.

Stosowana Analiza Zachowania zwraca olbrzymią uwagę na mocne strony dziecka, jego ulubione rzeczy i motywację. Uczy „łapać” wszelkie możliwe sytuacje do uczenia, sprawiając, że każda minuta może być nauką. Terapia każdej osoby powinna zacząć się od dokładnej oceny umiejętności. Korzystanie np. z narzędzi takich jak VB-MAPP pozwala ocenić poziom funkcjonowania dziecka, posiadanych umiejętności, a następnie wykorzystać je do uczenia kolejnych. Każda nowa uczona umiejętność powinna opierać się na umiejętnościach, które dana osoba już posiada.

4. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ może nauczyć ich umiejętności niezbędnych do zdobycia przyjaciół.

Dla dzieci z zaawansowanymi umiejętnościami komunikacyjnymi SAZ może być szansą na rozwijanie umiejętności społecznych. Nauczyć jak prowadzić rozmowy, w jaki sposób nawiązywać przyjaźnie, bawić się z rówieśnikami. Podejście Zachowania Werbalne (Verbal Behavior), które jest częścią stosowanej analizy zachowania, jest najlepszym przykładem tego, jak można efektywnie uczyć umiejętności społecznych i nie tylko. Opierając się na motywacji dzieci, osób możemy sprawić, że nasi podopieczni zaczną zauważać innych przebywających w ich otoczeniu. Zaczną szukać kontaktu, wchodzić w interakcje, prosić o wspólną zabawę czy po prostu o podzielenie się cukierkami. Aby jednak to było możliwe, musimy zapewnić odpowiednią bazę podstawowych umiejętności np. rozwinąć dobrze motorykę, żeby dziecko mogło się bawić, jak będzie umiało się bawić to, będzie mogło również potem bawić się z innymi dziećmi.

5. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ jest najlepszą ochroną przed niskimi wymaganiami.

Bardzo mocną stroną SAZ jest nacisk na terapeutów, aby zbierali dane z pracy osobami, stale się kształcili oraz pracowali w oparciu o kodeks etyczny. W słowniku terapeuty pracującego w oparciu o SAZ nie powinno być słowa „wydaje mi się”. Dzięki stale zbieranym informacjom terapeuci mogą podejmować efektywne decyzje, zmieniać sposoby uczenia, kształtować zachowania, ograniczając ryzyko pomyłki do minimum. Ograniczając ryzyko tego, że uczymy czegoś, co jest poza zasięgiem osoby, lub jest za proste. Dzięki rzetelnym informacjom możemy sprawić, że nauka będzie efektywniejsza, osoby będą uczyć się szybciej i więcej.

6. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ umożliwi ich rodzicom być najlepszymi rodzicami, jakimi tylko mogą dla nich być.

Wszyscy rodzice chcą pomóc swoim dzieciom osiągnąć ich pełny potencjał. Wychowanie dzieci ze spektrum wymaga w wielu sytuacjach ogromnego wysiłku. Wysiłku, który rodzice wkładają w wożenie dzieci na terapię czy też samodzielne uczenie nowych umiejętności w domu. SAZ wielu rodzinom pomógł poprawić warunki swojego życie, poziom funkcjonowania rodziny i dzieci, a także umożliwił osiągnąć pełen potencjał umiejętności danej osoby. Może być to potencjał przejawiający się w samodzielnym funkcjonowaniu np. zakupy, ale również w grze na trąbce, perkusji czy też malowaniu obrazów.

7. Dzieci z autyzmem zasługują na SAZ ponieważ „działa” i opiera się na największej ilości badań naukowych spośród wszystkich interwencji, terapii.

W raporcie NAC 2015 r. (http://www.nationalautismcenter.org), 2/3 ustanowionych interwencji terapeutycznych w przypadku autyzmu, czyli takich, które w sposób naukowy dowodzą swojej skuteczności, oparta jest na behawioryzmie. Pozostała jedna trzecia wywodzi się z tego nurtu.Wyniki raportu jednoznacznie pokazują kierunek, nad którym warto się zastanowić, przy podejmowaniu decyzji o terapii. Pamiętajmy jednak, że najlepszym świadectwem skuteczności SAZ są tysiące dzieci na całym świecie i ich rodziny, których jakość życia poprawiła się dzięki efektywnej terapii.  I na sam koniec SAZ to nie tylko terapia dla dzieci z autyzmem. SAZ znajduje zastosowanie w większości dziedzin naszego życia (bsci21, 2018). SAZ jest wykorzystywany nie tylko w edukacji specjalnej, ale również w zwykłych szkołach, gdzie wykorzystywane są techniki nauczania precyzyjnego (Precision Teaching) czy nauczania bezpośredniego (Direct Instruction), które znacząco podnoszą efektywność pracy nauczycieli i osiągnięcia uczniów.SAZ jest również szeroko wykorzystywany w pracy z menadżerami, korporacjami w ramach zarządzania zachowaniami w organizacji (OBM) (Cooper, Heron, Timothy E., & Heward, William L., 2013). Z technik SAZ korzystają logopedzi, trenerzy personalnie, dietetycy, dyrektorzy, policjanci itd.      Literatura:bsci21. (2018, wrzesień 24). What is Applied Behavior Analysis? Pobrano 30 wrzesień 2018, z https://bsci21.org/what-is-applied-behavior-analysis/Cooper, J. O., Heron, Timothy E., & Heward, William L. (2013). Applied Behavior Analysis Pearson New Internat edition by Cooper, John O., Heron, Timothy E., Heward, William L. (2013) Paperback (Pearson New Internat edition). Pearson Education Limited.Walsh, M. B. (2011). The Top 10 Reasons Children With Autism Deserve ABA. Behavior Analysis in Practice, 4(1), 72–79. https://doi.org/10.1007/BF03391777

Autor: Łukasz Prochwicz